Tại Đại hội Toán học Quốc tế năm 2026 (International Congress of Mathematicians - ICM), Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán (VIASM) đã được lựa chọn tham gia chuỗi phim ICM Thought Leadership Film Series.
Từ ngày 23/7/2026 đến ngày 30/07/2026, Đại hội Toán học Quốc tế 2026 - sự kiện học thuật lớn nhất thế giới trong lĩnh vực Toán học do Liên đoàn Toán học Quốc tế (IMU) tổ chức bốn năm một lần - sẽ diễn ra tại Philadelphia (Hoa Kỳ).
ICM Thought Leadership Film Series là chuỗi phim chính thức của Đại hội Toán học Quốc tế 2026 nhằm giới thiệu những câu chuyện truyền cảm hứng về sự phát triển Toán học và các hệ sinh thái nghiên cứu tiêu biểu trên thế giới. Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán (VIASM) là một trong những đơn vị được lựa chọn trên toàn thế giới tham gia vào chuỗi phim này để giới thiệu mô hình phát triển đặc biệt của mình tới cộng đồng Toán học quốc tế.
Bộ phim kể câu chuyện về cách Việt Nam đã xây dựng được một cộng đồng nghiên cứu toán học trong điều kiện nguồn lực còn nhiều hạn chế.
Không chỉ thêm một "viện nghiên cứu tinh hoa" mà xây dựng cả một hệ sinh thái
Được thành lập năm 2010 trong khuôn khổ Chương trình trọng điểm quốc gia phát triển Toán học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, VIASM không vận hành theo mô hình viện nghiên cứu truyền thống với đội ngũ nghiên cứu viên cơ hữu đông đảo. Thay vào đó, Viện hoạt động như một trung tâm kết nối của toàn bộ hệ sinh thái Toán học Việt Nam, tập hợp các nhóm nghiên cứu ngắn hạn, các chương trình học thuật và mạng lưới hợp tác rộng khắp trong nước và quốc tế.
Mô hình này có nhiều điểm tương đồng với các viện nghiên cứu hàng đầu thế giới như IHÉS (Pháp), SLMath (Hoa Kỳ), Princeton (Hoa Kỳ) hay Oberwolfach (CHLB Đức) nơi trọng tâm không nằm ở việc tập trung một lực lượng nghiên cứu cơ hữu quy mô mà là trung tâm kết nối, nơi hội tụ của các ý tưởng, nơi quy tụ các nhà khoa học xuất sắc đến làm việc, trao đổi học thuật với các nhà khoa học trong và ngoài nước, và hình thành những hợp tác lâu dài.
Kết nối chất xám Việt Nam trên toàn thế giới
Một trong những điểm nổi bật được bộ phim khắc họa là cách VIASM kết nối cộng đồng các nhà toán học Việt Nam trên toàn cầu.
Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán (VIASM) cùng Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội (VNU-HUS) đã diễn ra Lễ ký kết Thỏa thuận hợp tác chiến lược nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu trong lĩnh vực các khoa học về Toán.
Bên cạnh việc hỗ trợ, thu hút các nhà khoa học trở về làm việc lâu dài, VIASM xây dựng một mạng lưới mở để các nhà nghiên cứu, dù đang làm việc ở bất kỳ quốc gia nào trên thế giới, vẫn có thể cùng tham gia hướng dẫn nghiên cứu sinh, tổ chức các hoạt động khoa học (Hội nghị/Hội thảo/khóa học ngắn...), thiết lập nhóm nghiên cứu, đồng thực hiện các dự án khoa học và phát triển hợp tác quốc tế.
Bộ phim có sự tham gia của Giáo sư Ngô Bảo Châu (Giám đốc khoa học VIASM, chủ nhân Huy chương Fields năm 2010), Phó giáo sư Lê Minh Hà (Giám đốc điều hành VIASM), cùng nhiều nhà khoa học tiêu biểu trong và ngoài nước như Giáo sư Vũ Hoàng Linh (Chủ tịch Hội Toán học Việt Nam, Đại học Quốc gia Hà Nội); Giáo sư Phạm Hữu Tiệp (Đại học Rutgers, Hoa Kỳ, thành viên Hội đồng Khoa học VIASM); Giáo sư Nguyễn Xuân Long (Đại học Michigan, Ann Arbor, Hoa Kỳ, thành viên Chương trình Học giả hội tụ của VIASM); Giáo sư Nguyễn Trọng Toán (Đại học Penn State Hoa kỳ, thành viên Chương trình Học giả hội tụ của VIASM); Phó giáo sư Nguyễn Thanh Diệu (Trường Đại học Vinh, nghiên cứu viên đang làm việc tại VIASM),...
Những câu chuyện được chia sẻ trong phim phản ánh cách một mạng lưới học thuật được hình thành và phát triển qua nhiều thế hệ nhà khoa học, từ các chuyên gia đang làm việc tại những đại học hàng đầu thế giới đến các nhà nghiên cứu trẻ đang xây dựng sự nghiệp tại Việt Nam.
Đưa thế giới đến Việt Nam
Không chỉ kết nối cộng đồng nhà khoa học, chuyên gia người Việt ở nước ngoài, VIASM còn trở thành điểm gặp gỡ của nhiều nhà toán học hàng đầu thế giới.
Trong hơn một thập kỷ qua, nhiều giáo sư đến từ các trường đại học và viện nghiên cứu danh tiếng trên thế giới đã đến Việt Nam để giảng dạy, tham gia chương trình nghiên cứu, làm việc trực tiếp với các nhóm nghiên cứu và xây dựng những hợp tác lâu dài.
Đối với nhiều nhà nghiên cứu trẻ, đây là cơ hội hiếm có để tiếp cận các xu hướng nghiên cứu mới, trao đổi trực tiếp với các chuyên gia hàng đầu và từng bước tham gia vào mạng lưới khoa học quốc tế ngay tại Việt Nam.
Sau gần 16 năm hoạt động, VIASM đã thường xuyên tổ chức hàng trăm hoạt động học thuật, kết nối các đối tác từ 27 quốc gia và vùng lãnh thổ, đồng thời trở thành điểm đến của hàng trăm nhà nghiên cứu trong nước và quốc tế mỗi năm.
Trước khi lên đường sang làm nghiên cứu sinh tại Đại học Michigan, Ann Arbor, Hoa Kỳ, Phó Nhật An là sinh viên của Trường Đại học sư phạm Hà Nội. An đã tham gia nhiều hoạt động cộng đồng do VIASM tổ chức như Ngày hội Toán học mở (Math Open Day), tham gia các seminar, khóa học ngắn do VIASM và Nhóm Thống kê ứng dụng (do PGS Ngô Hoàng Long - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, PGS Đào Thị Thanh Bình - Trường Đại học Hà Nội và PGS Trịnh Thị Hường - Trường Đại học Thương Mại, cùng các nhà khoa học hàng đầu của Việt Nam đang làm việc ở trong và ngoài nước tổ chức)… An chia sẻ: “VIASM đã trở thành điểm đến với rất nhiều các hoạt động khoa học, giúp cho các nhà nghiên cứu trẻ có cơ hội được tham dự dễ dàng hơn bao giờ hết. Việc được hòa mình vào môi trường trao đổi học thuật sôi nổi, được tham gia đặt câu hỏi và chia sẻ công trình nghiên cứu sẽ tiếp thêm sự tự tin cho các nhà nghiên cứu trẻ, giúp chúng tôi nhận thức rõ mình là một phần của cộng đồng toán học toàn cầu.”
Giá trị vượt ra ngoài những công trình nghiên cứu
Theo các nhà khoa học tham gia bộ phim, tác động của VIASM không chỉ được đo bằng số lượng công bố. Thông qua các chương trình nghiên cứu, hội nghị, seminar, trường hè, khóa học ngắn và các chương trình dành cho nghiên cứu viên sau tiến sĩ, VIASM góp phần đào tạo thế hệ nhà toán học trẻ, kết nối các nhóm nghiên cứu trong nước với cộng đồng quốc tế, đồng thời tạo ra môi trường để những ý tưởng mới được hình thành và phát triển.
Giáo sư Ngô Bảo Châu giảng dạy cho Đội tuyển Olympic Toán học quốc tế (IMO) Việt Nam trong thời gian huấn luyện tại VIASM trước khi tham dự Kỳ thi Olympic Toán học Quốc tế - IMO 2026 (Ảnh trích từ phim).
Những sáng kiến gần đây như Chương trình Phát triển Toán học VIASM (VIASM Mathematical Research Program – VMRP), được triển khai với sự đồng hành của các tổ chức cá nhân trong công nghiệp đã tiếp tục mở rộng mô hình này theo hướng xây dựng một hệ sinh thái phát triển nhân lực toàn diện, kết nối từ học sinh, sinh viên đến nghiên cứu sinh, nhà khoa học trẻ và các chuyên gia quốc tế.
Một câu chuyện của Việt Nam với ý nghĩa rộng hơn
Việc được lựa chọn trong Chuỗi phim giới thiệu chính thức tại ICM (ICM Thought Leadership Film Series) không chỉ là sự ghi nhận đối với VIASM mà còn mang đến cơ hội để giới thiệu với cộng đồng khoa học quốc tế một cách tiếp cận khác trong phát triển khoa học tại Việt Nam.
Thay vì tập trung xây dựng một trung tâm nghiên cứu khép kín, mô hình của VIASM hỗ trợ cho toàn thể cộng đồng toán học Việt Nam, đặt trọng tâm vào việc kiến tạo một hệ sinh thái mở, nơi các nhà khoa học trong nước và quốc tế có thể cùng kết nối, hợp tác và đóng góp cho sự phát triển của Toán học Việt Nam.
Trong bối cảnh nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam - với Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đang tìm lời giải cho bài toán phát triển khoa học cơ bản và thu hút nhân tài, tìm kiếm các chính sách thu hút chuyên gia, nhà khoa học đang làm việc ở nước ngoài trở về, câu chuyện của VIASM cho thấy sức mạnh của một mô hình dựa trên sự kết nối, hợp tác và đầu tư vào con người, đặt trọng tâm vào khoa học cơ bản, nghiên cứu nền tảng. Đó cũng chính là thông điệp mà bộ phim mang đến tại diễn đàn Toán học lớn nhất thế giới năm 2026.
—
Bộ phim có sử dụng tư liệu từ Đài Truyền hình Việt Nam (VTV). Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán xin trân trọng cảm ơn sự hỗ trợ của VTV.
Theo dõi bản chính thức trên WebsEdgeScience: https://youtu.be/N4p5SPygEik
Theo dõi bản dịch song ngữ tại Facebook VIASM: https://www.facebook.com/share/v/1Ewkm5sCp4/?mibextid=wwXIfr